Nhiều trẻ có thể đọc được phép tính:
3 + 2 = 5
Nhưng khi hỏi:
“5 quả táo có thể chia thành những nhóm nào?”
Bé lại chưa biết trả lời 5 có thể gồm 3 và 2, hoặc 4 và 1.
Đó là vì trẻ mới nhìn phép cộng như một dãy ký hiệu, chưa thực sự hiểu rằng một số có thể được tách thành nhiều phần khác nhau và nhiều phần có thể gộp lại thành một số.
Theo ToanTuDuy.org, trước khi trẻ làm nhiều phép cộng trừ trên giấy, bé nên được hiểu rõ cách tách và gộp số. Khi nắm được kỹ năng này, trẻ sẽ tính nhẩm nhanh hơn, ít phụ thuộc vào việc đếm từng ngón tay và tự tin hơn khi học Toán lớp 1.
Tách – gộp số là gì?
Có thể hiểu rất đơn giản:
- Gộp số là lấy hai hoặc nhiều nhóm đồ vật ghép lại để biết có tất cả bao nhiêu.
- Tách số là chia một nhóm đồ vật thành hai hoặc nhiều phần nhỏ.
Ví dụ, có 5 quả bóng:
- Gộp 2 quả bóng và 3 quả bóng thì được 5 quả bóng.
- Tách 5 quả bóng thành 2 quả bóng và 3 quả bóng.
- Tách 5 quả bóng thành 4 quả bóng và 1 quả bóng.
Như vậy, trẻ dần hiểu rằng số 5 không chỉ là một con số đứng riêng lẻ. Số 5 có thể được tạo thành từ nhiều cách khác nhau.
Vì sao trẻ cần học tách – gộp trước phép cộng trừ?
Tách – gộp là nền tảng giúp trẻ hiểu phép tính thay vì học thuộc lòng.
Khi bé biết:
5 = 2 + 3
bé sẽ dễ hiểu:
2 + 3 = 5
5 – 2 = 3
5 – 3 = 2
Ba phép tính này có liên quan với nhau. Nếu chỉ học từng phép tính riêng lẻ, trẻ dễ quên hoặc tính chậm. Nhưng khi hiểu mối quan hệ giữa các số, bé có thể tự suy luận.
Ví dụ, khi gặp:
8 – 3 = ?
Bé có thể nghĩ:
“3 và mấy thì bằng 8?”
“3 và 5 bằng 8, vậy 8 trừ 3 bằng 5.”
Đây là cách tư duy rất hữu ích khi trẻ bắt đầu học cộng trừ trong phạm vi 10, rồi mở rộng lên phạm vi 20, 100 và các số lớn hơn.
Bắt đầu bằng đồ vật thật
Với trẻ mầm non, cha mẹ không nên bắt đầu bằng vở bài tập. Hãy dùng những đồ vật gần gũi như:
- Nắp chai.
- Hạt đậu.
- Que tính.
- Khối lego.
- Bút màu.
- Ô tô đồ chơi.
- Quả bóng nhỏ.
- Bánh quy hoặc miếng hoa quả.
Ví dụ, đặt 5 chiếc nắp chai trước mặt bé và nói:
“Đây là 5 chiếc nắp chai. Bây giờ mình chia thành hai nhóm nhé.”
Cha mẹ chia thành 2 chiếc và 3 chiếc, sau đó hỏi:
“Nhóm này có mấy chiếc?”
“Nhóm kia có mấy chiếc?”
“2 chiếc và 3 chiếc gộp lại có bao nhiêu chiếc?”
Khi bé trả lời được “5 chiếc”, hãy giúp bé nói thành câu:
“5 gồm 2 và 3.”
“2 và 3 gộp lại được 5.”
Sau đó có thể đổi cách chia:
- 5 gồm 1 và 4.
- 5 gồm 2 và 3.
- 5 gồm 3 và 2.
- 5 gồm 4 và 1.
Trẻ cần hiểu thứ tự thay đổi nhưng tổng không đổi
Một điều quan trọng là trẻ cần nhận ra:
2 và 3 gộp lại được 5.
3 và 2 gộp lại cũng được 5.
Nhiều bé ban đầu nghĩ đây là hai phép tính khác nhau hoàn toàn. Cha mẹ có thể minh họa bằng đồ vật:
- Đặt 2 quả bóng đỏ và 3 quả bóng xanh.
- Sau đó đổi vị trí thành 3 quả bóng xanh và 2 quả bóng đỏ.
Hỏi bé:
“Có tất cả bao nhiêu quả bóng?”
“Dù mẹ đổi vị trí, số bóng có thay đổi không?”
Qua hoạt động này, trẻ hiểu rằng vị trí có thể thay đổi nhưng số lượng vẫn giữ nguyên.
Dạy tách – gộp bằng hai chiếc bát hoặc hai chiếc đĩa
Đây là một trò chơi rất dễ thực hiện tại nhà.
Chuẩn bị:
- 2 chiếc bát hoặc 2 chiếc đĩa nhỏ.
- 5 đến 10 đồ vật giống nhau như hạt đậu, nắp chai hoặc viên lego.
Ví dụ với số 6:
Đặt 6 viên lego ở giữa bàn và nói:
“Con hãy chia 6 viên lego vào hai chiếc bát.”
Bé có thể chia:
- 1 và 5.
- 2 và 4.
- 3 và 3.
- 4 và 2.
- 5 và 1.
Sau mỗi lần chia, cha mẹ có thể hỏi:
“Bát bên trái có bao nhiêu viên?”
“Bát bên phải có bao nhiêu viên?”
“Cả hai bát có tất cả bao nhiêu viên?”
Với trẻ nhỏ, không cần yêu cầu bé tìm đủ tất cả cách chia ngay trong một lần. Điều quan trọng là bé được tự tay chia, đếm và nhận ra tổng số không thay đổi.
Học tách – gộp bằng ngón tay
Ngón tay là công cụ rất quen thuộc với trẻ, đặc biệt khi chưa có sẵn đồ vật để học.
Ví dụ, muốn dạy số 5:
- Bé giơ 5 ngón tay.
- Gập 1 ngón xuống, còn 4 ngón.
- Hỏi: “5 gồm 1 và mấy?”
- Bé nhìn thấy: “5 gồm 1 và 4.”
Tiếp tục:
- Gập 2 ngón, còn 3 ngón.
- Bé sẽ nhận ra: “5 gồm 2 và 3.”
Cách này phù hợp khi cha mẹ và bé đang chờ xe, ngồi ở quán ăn hoặc có vài phút rảnh trong ngày. Tuy nhiên, sau khi bé đã quen, nên chuyển dần sang đồ vật hoặc bài tập hình ảnh để bé không phụ thuộc hoàn toàn vào ngón tay.
Dùng tranh ảnh để trẻ chuyển từ vật thật sang bài tập
Khi bé đã thao tác tốt với đồ vật, cha mẹ có thể chuyển sang tranh ảnh.
Ví dụ, vẽ hoặc in 7 quả táo, trong đó:
- 3 quả ở cây.
- 4 quả ở giỏ.
Hỏi bé:
“Có mấy quả táo ở trên cây?”
“Có mấy quả táo trong giỏ?”
“Tất cả có bao nhiêu quả táo?”
“7 gồm mấy và mấy?”
Một số dạng bài phù hợp:
- Điền số vào hai phần của một số.
- Nối các cặp số tạo thành số cho trước.
- Tô màu hai nhóm đồ vật sao cho có tổng bằng số đã cho.
- Điền số còn thiếu trong sơ đồ tách – gộp.
Ví dụ:
8
/ \
3 ?
Trẻ cần suy nghĩ: 3 và mấy thì bằng 8?
Sơ đồ tách – gộp số cho học sinh lớp 1
Khi học sinh đã quen với đồ vật và hình ảnh, có thể làm quen với sơ đồ đơn giản.
Ví dụ:
6
/ \
2 4
Sơ đồ này giúp bé hiểu:
- 6 gồm 2 và 4.
- 2 và 4 gộp lại được 6.
- 6 bớt 2 còn 4.
- 6 bớt 4 còn 2.
Từ một sơ đồ, trẻ có thể luyện nhiều phép tính liên quan:
2 + 4 = 6
4 + 2 = 6
6 - 2 = 4
6 - 4 = 2
Đây là cách giúp trẻ không học từng phép tính rời rạc mà nhìn thấy mối liên hệ giữa cộng và trừ.
Gợi ý cách dạy các số từ 1 đến 10
Cha mẹ có thể cho trẻ học theo từng số, không cần vội vàng.
Ví dụ:
Số 3
- 3 gồm 1 và 2.
- 3 gồm 2 và 1.
Số 4
- 4 gồm 1 và 3.
- 4 gồm 2 và 2.
- 4 gồm 3 và 1.
Số 5
- 5 gồm 1 và 4.
- 5 gồm 2 và 3.
- 5 gồm 3 và 2.
- 5 gồm 4 và 1.
Khi trẻ đã quen với các số nhỏ, có thể mở rộng dần đến 10. Không nên bắt bé ghi nhớ tất cả trong một buổi. Mỗi ngày chỉ cần luyện một hoặc hai số qua trò chơi ngắn là đủ.
Một số trò chơi luyện tách – gộp tại nhà
Trò chơi chia bánh cho thú bông
Chuẩn bị 2 con thú bông và 6 chiếc bánh quy nhỏ hoặc 6 miếng giấy hình bánh.
Nói với bé:
“Hôm nay hai bạn gấu cùng ăn 6 chiếc bánh. Con chia bánh cho hai bạn nhé.”
Bé có thể chia:
- Bạn gấu A có 2 chiếc, bạn gấu B có 4 chiếc.
- Bạn gấu A có 3 chiếc, bạn gấu B có 3 chiếc.
Sau đó hỏi:
“6 gồm mấy và mấy?”
Trò chơi đi chợ
Dùng đồ chơi rau củ, trái cây hoặc thẻ hình.
Ví dụ:
“Mẹ mua 8 quả cam. Con hãy để một số quả vào rổ, số còn lại để trên bàn.”
Khi bé chia xong, hỏi:
“Trong rổ có mấy quả?”
“Trên bàn có mấy quả?”
“8 gồm mấy và mấy?”
Trò chơi tìm bạn cho số
Viết các số từ 1 đến 9 lên giấy nhỏ.
Ví dụ, chọn số 10 làm mục tiêu. Bé cần tìm hai thẻ số gộp lại bằng 10:
- 1 và 9.
- 2 và 8.
- 3 và 7.
- 4 và 6.
- 5 và 5.
Trò chơi này đặc biệt hữu ích với học sinh lớp 1, lớp 2 vì giúp bé tính nhẩm nhanh hơn.
Cách giúp trẻ tính nhẩm nhờ tách – gộp
Khi đã biết các cặp số tạo thành 10, trẻ sẽ tính dễ hơn.
Ví dụ:
8 + 5 = ?
Bé có thể tách 5 thành 2 và 3:
8 + 5
= 8 + 2 + 3
= 10 + 3
= 13
Hoặc với phép tính:
14 – 6 = ?
Bé có thể nghĩ:
“14 bớt 4 thì còn 10, bớt tiếp 2 thì còn 8.”
Đây là kỹ năng quan trọng để trẻ làm toán nhanh mà không cần đếm từng đơn vị.
Những lỗi cha mẹ nên tránh
Khi dạy tách – gộp số, cha mẹ nên tránh một số cách sau:
- Bắt trẻ học thuộc các cặp số mà không dùng đồ vật minh họa.
- Dạy quá nhiều số trong một buổi.
- Chỉ hỏi đáp án mà không hỏi cách bé suy nghĩ.
- Cho bài tập quá khó khi bé chưa vững số nhỏ.
- Vội sửa khi bé trả lời sai.
Khi bé chưa tìm được đáp án, có thể gợi ý:
“Con lấy 5 viên ra và chia thử vào hai bát nhé.”
“Con đã có 3 rồi, cần thêm mấy để đủ 7?”
“Con thử đếm lại hai nhóm xem tổng có đúng không.”
Cách gợi mở giúp bé tự suy luận thay vì chờ người lớn đưa đáp án.
Kết luận
Tách – gộp số là một kỹ năng nền tảng nhưng rất cần thiết trong giai đoạn trẻ làm quen với Toán học. Khi trẻ hiểu một số có thể chia thành nhiều phần và nhiều phần có thể ghép thành một số, bé sẽ học phép cộng trừ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
ToanTuDuy.org khuyến khích phụ huynh cho trẻ học bằng trải nghiệm thực tế: chia bánh, xếp lego, đếm nắp chai, ghép tranh ảnh và chơi cùng các con số. Mỗi lần trẻ tự phát hiện “7 gồm 3 và 4” hay “8 gồm 5 và 3”, bé không chỉ làm đúng một bài toán mà còn đang xây dựng nền tảng tư duy logic cho những bài học sau này.
