Nhiều phụ huynh muốn con biết cộng trừ sớm nên thường bắt đầu bằng những phép tính như:
2 + 1 = 3
5 – 2 = 3
Nhưng với trẻ mầm non, bé có thể đọc được các con số hoặc nhìn thấy dấu cộng, dấu trừ mà vẫn chưa hiểu chúng có ý nghĩa gì.
Bé có thể nói ngay:
“Hai cộng một bằng ba.”
Nhưng khi đặt trước mặt bé 2 quả bóng rồi thêm 1 quả nữa, bé lại chưa chắc biết mình đang có tất cả bao nhiêu quả.
Vì vậy, trước khi học phép cộng trừ trên giấy, bé cần hiểu hai tình huống rất gần gũi:
- Có thêm đồ vật thì số lượng tăng lên.
- Lấy bớt đồ vật đi thì số lượng giảm xuống.
Đó chính là nền tảng của cộng và trừ.
Theo ToanTuDuy.org, Toán cho trẻ mầm non nên bắt đầu từ trải nghiệm thật: bé được cầm đồ vật, di chuyển đồ vật, đếm lại và nói ra điều mình quan sát. Khi bé hiểu “thêm” và “bớt” bằng hành động, việc làm quen với các phép tính sau này sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Bé mầm non cần hiểu gì trước khi học cộng trừ?
Trước khi yêu cầu bé làm phép tính, phụ huynh nên giúp con dần hiểu các ý tưởng đơn giản sau:
- Có một nhóm đồ vật.
- Có thêm một hoặc vài đồ vật vào nhóm.
- Có lấy bớt một hoặc vài đồ vật ra khỏi nhóm.
- Sau khi thêm hoặc bớt, số lượng thay đổi.
- Bé có thể đếm lại để biết còn bao nhiêu hoặc có tất cả bao nhiêu.
Ví dụ:
Có 2 chiếc bánh. Mẹ cho thêm 1 chiếc bánh.
Bé không cần viết ngay 2 + 1 = 3.
Bé chỉ cần nhìn, cầm hoặc xếp bánh rồi nói:
“Có 3 chiếc bánh.”
Ví dụ khác:
Bé có 5 quả nho. Bé ăn 1 quả.
Bé có thể lấy 1 quả ra khỏi nhóm, sau đó đếm số quả còn lại:
“Còn 4 quả.”
Đây là cách học Toán phù hợp với trẻ nhỏ: hiểu trước, ký hiệu sau.
Khi nào bé có thể bắt đầu làm quen với thêm và bớt?
Mỗi bé có nhịp phát triển riêng. Phụ huynh không cần đặt mục tiêu bé phải học cộng trừ thật sớm.
Có thể bắt đầu khi bé đã dần làm được một số việc như:
- Đếm một nhóm đồ vật nhỏ.
- Nhận ra nhóm nào nhiều hơn hoặc ít hơn.
- Lấy đúng một số lượng đồ vật theo yêu cầu đơn giản.
- Hiểu các từ quen thuộc như thêm, lấy ra, còn lại, hết.
- Hứng thú với trò chơi chia đồ chơi hoặc cho thú bông ăn.
Bé chưa cần đếm quá xa. Với trẻ nhỏ, 3 đến 5 đồ vật đã đủ để bắt đầu.
Bé 3 tuổi
Nên làm quen với:
- Thêm 1.
- Bớt 1.
- Đếm trong phạm vi nhỏ.
- Nhìn thấy rõ sự thay đổi số lượng.
Ví dụ:
Có 2 quả bóng, thêm 1 quả bóng.
Có 3 chiếc bánh, lấy đi 1 chiếc bánh.
Bé 4 tuổi
Có thể mở rộng:
- Thêm hoặc bớt 1 đến 2 đồ vật.
- Đếm lại số lượng sau khi thay đổi.
- So sánh trước và sau.
- Chơi trò chia đồ vật cho thú bông.
Ví dụ:
Có 3 con cá, thêm 2 con cá.
Có 5 khối gỗ, lấy bớt 2 khối.
Bé 5 tuổi
Có thể làm quen dần với:
- Thêm bớt trong phạm vi phù hợp.
- Kể lại tình huống bằng lời.
- Ghép số với số lượng đồ vật.
- Làm quen nhẹ nhàng với dấu
+,-và dấu=.
Ví dụ:
Có 4 quả táo, thêm 3 quả táo. Có tất cả 7 quả táo.
Có 7 chiếc kẹo, ăn 2 chiếc. Còn lại 5 chiếc.
Điều quan trọng là bé vẫn cần đồ vật minh họa, đặc biệt khi gặp số lượng mới hoặc bài khó hơn.
8 trò chơi giúp bé hiểu thêm và bớt
1. Cho thú bông ăn
Chuẩn bị:
- Một hoặc hai con thú bông.
- Đồ chơi hình thức ăn, khối gỗ hoặc nắp chai sạch.
- Một chiếc đĩa nhỏ.
Ví dụ:
“Bạn gấu có 2 chiếc bánh. Con cho bạn gấu thêm 1 chiếc bánh nhé.”
Bé đặt thêm 1 chiếc bánh vào đĩa, sau đó cùng đếm:
“Một, hai, ba.”
Hỏi bé:
“Bây giờ bạn gấu có mấy chiếc bánh?”
Khi bé đã quen, đổi tình huống:
“Bạn gấu có 4 quả dâu. Bạn ấy ăn 1 quả rồi. Còn lại mấy quả?”
Bé lấy bớt 1 quả ra và đếm số còn lại.
Bé học được gì?
- Thêm là đưa đồ vật vào nhóm.
- Bớt là lấy đồ vật ra khỏi nhóm.
- Số lượng thay đổi sau mỗi hành động.
- Đếm lại giúp kiểm tra kết quả.
2. Trò chơi xe buýt đón và trả khách
Dùng xe đồ chơi hoặc vẽ một chiếc xe buýt đơn giản.
Chuẩn bị một số nhân vật nhỏ như thú bông, hình người giấy hoặc khối xếp hình.
Ví dụ:
“Trên xe có 3 bạn. Đến bến, có 2 bạn lên xe.”
Bé đặt thêm 2 nhân vật vào xe rồi đếm:
“Có 5 bạn.”
Sau đó:
“Đến bến tiếp theo, 1 bạn xuống xe.”
Bé lấy 1 nhân vật ra ngoài rồi đếm:
“Còn 4 bạn.”
Trò chơi này phù hợp vì bé nhìn thấy rõ tình huống “lên xe” là thêm, “xuống xe” là bớt.
3. Bỏ bóng vào giỏ
Chuẩn bị một chiếc giỏ và vài quả bóng nhỏ.
Ví dụ:
“Trong giỏ có 2 quả bóng. Con bỏ thêm 2 quả vào giỏ nhé.”
Sau khi bé bỏ bóng vào, hỏi:
“Bây giờ trong giỏ có tất cả bao nhiêu quả?”
Sau đó có thể đổi thành:
“Trong giỏ có 5 quả bóng. Con lấy 2 quả ra ngoài nhé.”
Bé lấy ra rồi đếm số bóng còn lại.
Cách tăng độ thú vị
Phụ huynh có thể biến thành trò thi nhẹ nhàng:
“Mẹ đoán trong giỏ còn 3 quả. Con đếm xem mẹ đoán đúng không.”
Không cần thưởng phạt. Mục tiêu là tạo cảm giác vui vẻ và tò mò.
4. Chia bánh cho cả nhà
Khi ăn hoa quả, bánh quy hoặc đồ ăn nhỏ, phụ huynh có thể lồng vào tình huống Toán.
Ví dụ:
“Đĩa có 4 miếng táo. Con ăn 1 miếng. Còn mấy miếng?”
Hoặc:
“Con đang có 2 chiếc bánh. Mẹ cho thêm 2 chiếc nữa. Con có tất cả mấy chiếc?”
Bé được nhìn và thao tác với đồ ăn thật nên thường dễ hiểu hơn.
Lưu ý: Không nên ép bé phải trả lời ngay khi đang ăn hoặc biến mọi bữa ăn thành giờ học. Chỉ cần hỏi nhẹ nhàng vào lúc phù hợp.
5. Xếp khối rồi lấy bớt khối
Dùng khối gỗ, Lego cỡ lớn hoặc cốc nhựa.
Ví dụ:
“Con xếp 3 khối lên bàn nhé.”
Sau đó:
“Mẹ đưa thêm cho con 2 khối. Bây giờ con có mấy khối?”
Hoặc:
“Con đang có 5 khối. Con cất đi 2 khối vào hộp. Trên bàn còn lại mấy khối?”
Bé có thể xếp thành hàng để dễ nhìn:
Ban đầu: ● ● ● ● ●
Cất đi: ● ●
Còn lại: ● ● ●
Không cần vẽ sơ đồ trong mọi lần chơi. Nhưng việc xếp thành hàng giúp bé nhận ra số lượng rõ hơn.
6. Trò chơi “Mẹ có, con có”
Phụ huynh và bé mỗi người có một nhóm đồ vật.
Ví dụ:
“Mẹ có 2 chiếc xe. Con có 3 chiếc xe. Mẹ cho con thêm 1 chiếc xe. Bây giờ con có bao nhiêu chiếc xe?”
Hoặc:
“Con có 5 viên bi. Con cho mẹ 2 viên. Con còn lại bao nhiêu viên?”
Trò chơi này giúp bé hiểu thêm bớt trong tình huống chuyển đồ vật giữa hai người.
Với bé lớn hơn, phụ huynh có thể hỏi thêm:
“Con ít hơn mẹ hay nhiều hơn mẹ?”
“Muốn hai bên có bằng nhau thì cần thêm hoặc bớt mấy đồ vật?”
7. Tìm thẻ số phù hợp với nhóm đồ vật
Hoạt động này phù hợp hơn với bé 4 đến 5 tuổi đã nhận biết một số chữ số.
Chuẩn bị:
- Một vài thẻ số.
- Các nhóm đồ vật nhỏ.
Ví dụ:
- Đặt 3 quả bóng.
- Thêm 2 quả bóng.
- Bé đếm được 5 quả bóng.
Sau đó hỏi:
“Con tìm thẻ số nào chỉ số lượng quả bóng bây giờ?”
Bé chọn thẻ số 5.
Khi bé đã hiểu tình huống thật, phụ huynh có thể nói:
“Mình có 3 quả bóng, thêm 2 quả bóng, được 5 quả bóng.”
Sau đó mới giới thiệu nhẹ:
3 + 2 = 5
Dấu cộng chỉ là cách viết ngắn gọn cho hành động “thêm vào”.
8. Kể chuyện thêm bớt bằng tranh
Dùng sách tranh, tranh tự vẽ hoặc hình ảnh đồ vật đơn giản.
Ví dụ:
“Trên cây có 4 con chim. Có 2 con chim bay đến đậu thêm. Trên cây có tất cả mấy con chim?”
Hoặc:
“Có 6 con cá trong bể. 2 con cá bơi sang bể khác. Còn lại mấy con cá?”
Phụ huynh có thể dùng ngón tay, hình cắt rời hoặc nắp chai để bé thao tác cùng câu chuyện.
Điểm quan trọng là bé phải thấy được diễn biến:
- Ban đầu có bao nhiêu.
- Có thêm hay bớt đi bao nhiêu.
- Cuối cùng còn lại hoặc có tất cả bao nhiêu.
Cách nói giúp bé hiểu đúng “thêm” và “bớt”
Ngôn ngữ của người lớn ảnh hưởng nhiều đến cách bé hình dung bài toán.
Khi nói về thêm
Nên dùng các câu như:
“Mẹ đặt thêm vào.”
“Có bạn mới đến.”
“Con bỏ thêm một quả vào giỏ.”
“Số lượng bây giờ nhiều hơn.”
“Mình đếm lại xem có tất cả bao nhiêu.”
Khi nói về bớt
Có thể dùng:
“Con lấy ra ngoài.”
“Bạn gấu ăn mất một chiếc.”
“Có một bạn đi về rồi.”
“Mình cất bớt vào hộp.”
“Bây giờ còn lại bao nhiêu?”
Việc dùng câu ngắn, rõ và có hành động thật sẽ giúp bé dễ hiểu hơn câu giải thích dài.
Khi nào nên giới thiệu dấu cộng và dấu trừ?
Không cần vội.
Bé nên có đủ trải nghiệm với việc thêm và bớt đồ vật trước khi học ký hiệu.
Ví dụ, khi bé đã hiểu:
Có 2 quả bóng, thêm 1 quả bóng, được 3 quả bóng.
Phụ huynh có thể nói:
“Trong Toán, người ta dùng dấu
+để chỉ thêm vào.”
Viết:
2 + 1 = 3
Tương tự:
Có 5 chiếc bánh, lấy bớt 2 chiếc, còn 3 chiếc.
Viết:
5 - 2 = 3
Không nên yêu cầu bé học thuộc quá nhiều phép tính trên giấy khi con chưa hiểu tình huống thực tế phía sau.
Những lỗi phụ huynh thường gặp
Bắt bé ghi nhớ phép tính quá sớm
Ví dụ, yêu cầu bé đọc liên tục:
“1 cộng 1 bằng 2, 1 cộng 2 bằng 3…”
Bé có thể nhớ âm thanh của câu nói nhưng chưa hiểu số lượng thay đổi ra sao.
Nên cho bé thao tác với đồ vật trước.
Dùng số lượng quá lớn
Bắt đầu với 8, 9 hoặc 10 đồ vật có thể khiến bé khó đếm, đặc biệt khi bé mới làm quen.
Nên bắt đầu bằng 2, 3 hoặc 4 đồ vật. Khi bé chắc hơn mới tăng dần.
Sửa bé quá nhanh
Nếu bé trả lời chưa đúng, phụ huynh không cần nói ngay:
“Sai rồi.”
Có thể hỏi:
“Con thử đếm lại thật chậm nhé.”
“Mình chạm từng quả một nào.”
“Con vừa lấy ra mấy quả?”
“Bây giờ trên bàn còn những quả nào?”
Cách này giúp bé tự quan sát và sửa lại.
Học quá lâu
Với trẻ mầm non, 5 đến 10 phút chơi có chủ đích đã đủ.
Nên dừng khi bé vẫn còn vui vẻ thay vì kéo dài đến lúc con mệt hoặc cáu gắt.
Gợi ý lịch chơi thêm bớt trong 1 tuần
| Ngày | Hoạt động |
|---|---|
| Thứ Hai | Cho thú bông ăn bánh hoặc hoa quả |
| Thứ Ba | Xe buýt đón và trả khách |
| Thứ Tư | Bỏ bóng vào giỏ rồi lấy bớt ra |
| Thứ Năm | Xếp khối gỗ và cất bớt khối |
| Thứ Sáu | Chia đồ chơi giữa bố mẹ và bé |
| Thứ Bảy | Kể chuyện thêm bớt bằng tranh |
| Chủ Nhật | Ghép số với nhóm đồ vật sau khi thêm hoặc bớt |
Mỗi hoạt động chỉ nên kéo dài khoảng 5 đến 10 phút. Bé không cần hoàn thành hết tất cả trò chơi. Điều quan trọng là con hiểu dần ý nghĩa của “thêm vào” và “lấy bớt đi”.
Dấu hiệu bé đang hiểu thêm và bớt
Phụ huynh có thể nhận ra bé đang tiến bộ khi con bắt đầu:
- Biết lấy thêm đồ vật theo yêu cầu.
- Biết cất bớt đồ vật ra ngoài.
- Đếm lại sau khi số lượng thay đổi.
- Nói được “nhiều hơn”, “ít hơn”, “còn lại”.
- Tự kể tình huống đơn giản như “Con có 3 cái, mẹ cho thêm 1 cái”.
- Nhận ra số lượng cuối cùng mà không cần đếm lại trong những tình huống rất quen thuộc.
- Làm quen dần với các ký hiệu
+,-,=.
Không cần yêu cầu bé đạt tất cả ngay. Mỗi bước nhỏ đều là một phần của quá trình học.
Kết luận
Cộng và trừ không nên bắt đầu bằng việc yêu cầu trẻ mầm non ghi nhớ thật nhiều phép tính.
Bé cần hiểu trước:
- Thêm vào thì số lượng tăng lên.
- Lấy bớt đi thì số lượng giảm xuống.
- Có thể đếm lại để biết kết quả.
- Một phép tính chỉ là cách viết ngắn gọn của điều bé đã làm bằng đồ vật.
Theo ToanTuDuy.org, Toán cho trẻ mầm non nên được học qua trò chơi, câu chuyện và tình huống đời thường. Khi bé được tự tay bỏ thêm quả bóng vào giỏ, cho thú bông ăn bánh hoặc cất bớt khối gỗ vào hộp, những khái niệm đầu tiên về cộng trừ sẽ trở nên gần gũi, dễ hiểu và vui hơn.
