Khi hỏi:
“Sau số 4 là số nào?”
Nhiều trẻ có thể trả lời ngay là số 5. Nhưng nếu đổi thành:
“Số nào đứng trước số 7?”
“Số nào nằm giữa số 3 và số 5?”
“Bạn gấu đang đứng ở vị trí thứ mấy?”
bé lại dễ lúng túng.
Nguyên nhân là vì trẻ mới nhớ được một vài dãy số quen thuộc, chưa thực sự hiểu về thứ tự và vị trí. Đây là kỹ năng quan trọng giúp trẻ học đếm, so sánh số, dãy số, số thứ tự và nhiều dạng bài tư duy sau này.
Theo ToanTuDuy.org, trẻ nên làm quen với khái niệm trước – sau – ở giữa bằng đồ vật và hoạt động gần gũi trước khi chỉ học qua con số trên giấy.
Trước, sau, ở giữa là gì?
Có thể giải thích cho trẻ bằng những câu rất đơn giản:
- Trước là ở phía trước hoặc xuất hiện trước một vật, một bạn hay một số khác.
- Sau là ở phía sau hoặc xuất hiện sau.
- Ở giữa là nằm ở khoảng giữa hai vị trí.
Ví dụ, có ba bạn đứng thành hàng:
Bạn A – Bạn B – Bạn C
Ta có thể hỏi:
- Bạn nào đứng trước bạn B?
- Bạn nào đứng sau bạn B?
- Bạn nào đứng ở giữa?
Trẻ sẽ dễ thấy:
- Bạn A đứng trước bạn B.
- Bạn C đứng sau bạn B.
- Bạn B đứng ở giữa bạn A và bạn C.
Khi đã hiểu vị trí bằng người thật hoặc đồ vật thật, trẻ sẽ dễ chuyển sang dãy số hơn.
Vì sao trẻ cần hiểu thứ tự trước khi học dãy số?
Nhiều trẻ có thể đọc:
1, 2, 3, 4, 5, 6…
Nhưng việc đọc thuộc lòng chưa chắc đồng nghĩa với hiểu thứ tự.
Khi hiểu thứ tự, trẻ biết rằng:
- Số 4 đứng sau số 3.
- Số 4 đứng trước số 5.
- Số 4 nằm giữa số 3 và số 5.
- Số 4 có thể là số thứ tư nếu bắt đầu đếm từ số 1.
Kỹ năng này sẽ hỗ trợ trẻ khi học:
- Điền số còn thiếu.
- Sắp xếp số theo thứ tự.
- Tìm số liền trước, số liền sau.
- Làm quen với tia số.
- Hiểu số thứ tự: thứ nhất, thứ hai, thứ ba.
- Giải các bài toán có trình tự.
Bắt đầu bằng những đồ vật quen thuộc
Với trẻ mầm non, cha mẹ có thể dùng ô tô đồ chơi, thú bông, bút màu, khối lego hoặc các vật bé yêu thích.
Ví dụ, xếp 3 chiếc ô tô thành hàng:
🚗 – 🚙 – 🚕
Sau đó hỏi bé:
“Chiếc xe nào ở trước?”
“Chiếc xe nào ở sau?”
“Chiếc xe nào ở giữa?”
Ban đầu, chỉ nên dùng 3 đồ vật để trẻ dễ quan sát. Khi bé đã quen, có thể tăng lên 4 hoặc 5 đồ vật.
Ví dụ:
🐻 – 🐰 – 🐶 – 🐱 – 🦁
Hỏi bé:
- Bạn nào đứng đầu hàng?
- Bạn nào đứng cuối hàng?
- Bạn thỏ đứng trước bạn nào?
- Bạn mèo đứng sau bạn nào?
- Bạn chó đứng ở giữa những bạn nào?
Không cần bắt trẻ trả lời tất cả câu hỏi trong một lần. Mỗi ngày chỉ cần vài câu ngắn trong lúc chơi cũng đã giúp bé làm quen rất tốt.
Dạy trẻ bằng hoạt động xếp hàng
Trẻ thường hiểu nhanh hơn khi chính mình được tham gia.
Cha mẹ có thể chơi trò “xếp hàng đi siêu thị” hoặc “xếp hàng lên tàu”.
Ví dụ, có bố, mẹ và bé đứng thành hàng:
Bố – Bé – Mẹ
Sau đó hỏi:
“Bé đứng sau ai?”
“Bé đứng trước ai?”
“Bé đang đứng ở giữa ai và ai?”
Có thể đổi vị trí nhiều lần để bé quan sát sự thay đổi.
Khi chơi cùng nhiều trẻ, hoạt động này càng thú vị. Mỗi bạn có thể đeo thẻ hình con vật hoặc thẻ số để dễ nhận biết vị trí của mình.
Học trước – sau qua các hoạt động hằng ngày
Khái niệm thứ tự không chỉ có trong bài học Toán. Cha mẹ có thể lồng ghép vào nhiều tình huống tự nhiên.
Ví dụ khi đi cầu thang:
“Bố bước trước, con bước sau.”
“Con đang đứng trước mẹ hay sau mẹ?”
Khi xếp đồ chơi:
“Con đặt chiếc xe màu đỏ trước chiếc xe màu xanh nhé.”
“Con để bạn gấu ở giữa bạn thỏ và bạn mèo.”
Khi ăn cơm:
“Cốc nước của con đặt sau bát cơm.”
“Chiếc thìa nằm bên cạnh hay ở trước cái bát?”
Những cách hỏi đơn giản giúp trẻ thấy Toán học xuất hiện trong cuộc sống hàng ngày, không chỉ trong vở bài tập.
Chuyển từ đồ vật sang dãy hình
Sau khi trẻ đã hiểu vị trí qua đồ vật thật, cha mẹ có thể dùng tranh hoặc thẻ hình.
Ví dụ:
🌸 – 🍎 – 🐟 – 🚗 – ⭐
Hỏi bé:
- Hình nào đứng trước quả táo?
- Hình nào đứng sau con cá?
- Hình nào ở giữa quả táo và chiếc xe?
- Ngôi sao đứng ở vị trí thứ mấy?
Dạng bài này giúp trẻ rèn khả năng quan sát và ghi nhớ thứ tự từ trái sang phải.
Với trẻ mới bắt đầu, nên nhắc rõ:
“Mình sẽ nhìn từ bên trái sang bên phải nhé.”
Điều này rất quan trọng vì một số bé chưa quen với hướng đọc và có thể trả lời theo chiều ngược lại.
Dạy số liền trước và số liền sau
Khi trẻ đã đếm chắc trong phạm vi 10, có thể bắt đầu giới thiệu số liền trước và số liền sau.
Ví dụ:
3, 4, 5
Hỏi bé:
“Số nào đứng trước số 4?”
“Số nào đứng sau số 4?”
“Số nào nằm giữa số 3 và số 5?”
Trẻ cần hiểu:
- Số liền trước của 4 là 3.
- Số liền sau của 4 là 5.
- Số 4 nằm giữa 3 và 5.
Cha mẹ có thể viết dãy số thành hàng ngang:
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10
Sau đó dùng một chiếc nắp chai hoặc ngón tay che vào một số và hỏi:
“Trước số 6 là số nào?”
“Sau số 6 là số nào?”
Đây là cách đơn giản để trẻ làm quen với tư duy về vị trí của số.
Trò chơi “Tìm ngôi nhà hàng xóm của số”
Có thể gọi số liền trước và số liền sau là “hai nhà hàng xóm” để trẻ dễ nhớ.
Ví dụ, viết số 5 ở giữa:
□ – 5 – □
Hỏi bé:
“Hàng xóm bên trái của số 5 là số nào?”
“Hàng xóm bên phải của số 5 là số nào?”
Bé sẽ điền:
4 – 5 – 6
Khi trẻ đã quen, tăng dần phạm vi:
□ – 12 – □
□ – 25 – □
□ – 49 – □
Với học sinh tiểu học, dạng bài này rất hữu ích khi luyện số tự nhiên, số có hai chữ số và sau này là các số lớn hơn.
Học số thứ tự: thứ nhất, thứ hai, thứ ba
Ngoài vị trí trước – sau, trẻ cũng cần làm quen với số thứ tự.
Ví dụ, xếp 5 bạn thú bông:
🐰 – 🐻 – 🐶 – 🐱 – 🦁
Hỏi bé:
- Bạn nào đứng thứ nhất?
- Bạn nào đứng thứ ba?
- Bạn sư tử đứng thứ mấy?
- Bạn mèo đứng ngay sau bạn nào?
Cha mẹ cần phân biệt để trẻ hiểu:
- Số lượng trả lời câu hỏi: “Có bao nhiêu?”
- Số thứ tự trả lời câu hỏi: “Đứng thứ mấy?”
Ví dụ:
Có 5 bạn thú bông.
Bạn chó đứng thứ ba.
Số 5 cho biết tổng số bạn. Số 3 cho biết vị trí của bạn chó trong hàng.
Đây là một điểm trẻ nhỏ thường nhầm, nên cần luyện qua nhiều hoạt động trực quan.
Bài tập từ dễ đến khó
Cha mẹ có thể cho trẻ luyện theo trình tự sau.
Mức 1: Xác định trước và sau bằng đồ vật
Xếp:
🍎 – 🍌 – 🍇
Hỏi:
“Quả nào đứng trước quả chuối?”
“Quả nào đứng sau quả chuối?”
Mức 2: Tìm vị trí ở giữa
Xếp:
🐶 – 🐱 – 🐰
Hỏi:
“Con vật nào ở giữa?”
Mức 3: Điền số liền trước và liền sau
□ – 6 – □
□ – 9 – □
□ – 15 – □
Mức 4: Điền số còn thiếu trong dãy
1 – 2 – □ – 4 – 5
7 – □ – 9 – 10
12 – 13 – □ – 15
Mức 5: Sắp xếp số theo thứ tự
Cho các số:
8, 5, 7, 6
Yêu cầu trẻ sắp xếp từ bé đến lớn:
5, 6, 7, 8
Sau đó hỏi:
“Số nào đứng trước 7?”
“Số nào đứng sau 6?”
Dạng bài này giúp trẻ không chỉ nhớ một dãy số quen thuộc mà còn chủ động xây dựng lại thứ tự của các số.
Những lỗi trẻ thường gặp
Trẻ nhầm trước và sau
Điều này thường xảy ra khi trẻ chưa xác định được hướng quan sát.
Cha mẹ có thể nhắc:
“Mình đọc và nhìn từ trái sang phải nhé.”
Sau đó dùng mũi tên để minh họa:
→
🐻 – 🐰 – 🐶
Trẻ trả lời theo vị trí của mình
Ví dụ, trẻ nhìn từ phía đối diện nên cho rằng đồ vật bên trái của cha mẹ là bên trái của bé.
Với bài học đầu tiên, nên để trẻ ngồi cùng chiều với cha mẹ hoặc cùng nhìn về một hướng. Khi bé đã hiểu tốt hơn, mới luyện thêm các tình huống đổi hướng.
Trẻ thuộc số nhưng chưa hiểu số liền trước, liền sau
Thay vì yêu cầu bé trả lời thật nhanh, hãy cho bé nhìn dãy số hoặc dùng thẻ số xếp thành hàng.
Ví dụ:
1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7
Sau đó đặt ngón tay vào số 5 và hỏi:
“Bạn nào đứng ngay trước số 5?”
“Bạn nào đứng ngay sau số 5?”
Khi trẻ nhìn thấy vị trí thật, bé sẽ hiểu tốt hơn việc học thuộc câu trả lời.
Một số trò chơi luyện tại nhà
Trò chơi đoàn tàu số
Chuẩn bị các thẻ số từ 1 đến 10. Mỗi thẻ là một toa tàu.
Trẻ xếp các thẻ theo thứ tự:
1 – 2 – 3 – 4 – 5…
Sau đó cha mẹ rút ngẫu nhiên một thẻ và hỏi:
“Toa nào bị mất?”
“Toa nào đứng trước số 8?”
“Toa nào đứng sau số 3?”
Trò chơi xếp hàng cho thú bông
Cho trẻ chọn 4–6 con thú bông rồi xếp thành hàng.
Cha mẹ đưa yêu cầu:
“Cho bạn thỏ đứng đầu hàng.”
“Cho bạn gấu đứng sau bạn mèo.”
“Cho bạn chó đứng giữa bạn thỏ và bạn sư tử.”
Trẻ cần lắng nghe, suy nghĩ và sắp xếp đúng vị trí. Đây là bài tập tư duy tốt hơn việc chỉ trả lời một số đơn lẻ.
Trò chơi đi tìm số bị mất
Viết các dãy số ngắn, sau đó bỏ trống một vị trí:
3 – 4 – □ – 6
8 – □ – 10 – 11
15 – 16 – □ – 18
Bé cần dựa vào số đứng trước và số đứng sau để tìm đáp án.
Kết luận
Hiểu trước, sau và ở giữa là một kỹ năng nhỏ nhưng rất cần thiết trong giai đoạn đầu học Toán. Khi trẻ xác định tốt thứ tự và vị trí, bé sẽ học dãy số, số liền trước – liền sau, số thứ tự và các bài toán sắp xếp dễ dàng hơn.
ToanTuDuy.org khuyến khích phụ huynh dạy trẻ bằng những tình huống gần gũi: xếp đồ chơi, xếp hàng, đi cầu thang, chơi đoàn tàu số hoặc tìm vị trí của các bạn thú bông. Mỗi trò chơi ngắn đều có thể giúp trẻ hình thành tư duy logic một cách tự nhiên và hứng thú hơn.
