Nhiều phụ huynh muốn con làm quen với Toán từ sớm, nhưng khi mở sách số hoặc gọi bé ngồi học, con lại quay đi, nói “Con không thích”, hoặc chỉ ngồi được vài phút rồi chạy sang chơi thứ khác.
Có bé nhận ra các số từ 1 đến 10 nhưng chưa đếm đúng số lượng đồ vật. Có bé đọc được “một, hai, ba, bốn” rất nhanh nhưng khi đưa 5 chiếc bánh lại đếm lặp, đếm thiếu hoặc đếm xong không biết có tất cả bao nhiêu chiếc. Có bé thích xếp hình, chơi nấu ăn, chia đồ chơi cho búp bê nhưng lại không thích cầm bút viết số.
Điều này khá bình thường.
Với trẻ mầm non, học Toán không nhất thiết phải bắt đầu bằng vở bài tập, phép tính hay việc viết số thật đẹp. Toán có thể bắt đầu từ việc bé chia bánh cho cả nhà, tìm đôi tất giống nhau, xếp ô tô theo màu, đếm bậc cầu thang hoặc nhận ra một quy luật đơn giản trong trò chơi.
Tại ToanTuDuy.org, việc làm quen với Toán ở lứa tuổi mầm non được nhìn như một quá trình khám phá. Bé cần được quan sát, chạm, xếp, phân loại, so sánh và nói ra điều mình nhìn thấy. Khi cảm thấy Toán gần gũi, bé sẽ dễ hứng thú hơn nhiều so với việc bị yêu cầu “ngồi học cho biết số”.
Bé mầm non không thích học số có đáng lo không?
Không phải bé nào cũng thích số ngay từ đầu.
Có bé thích vẽ, có bé mê xe, có bé thích động vật, có bé thích kể chuyện hoặc vận động. Toán với bé không nhất thiết phải xuất hiện dưới dạng những con số trên giấy. Phụ huynh có thể đưa các yếu tố Toán học vào đúng sở thích của con.
Ví dụ:
- Bé thích ô tô: đếm số xe, xếp xe dài ngắn, chia xe theo màu.
- Bé thích thú bông: tìm con to hơn, bé hơn, nhiều hơn, ít hơn.
- Bé thích nấu ăn: đếm quả trứng, chia thìa, so sánh cốc đầy và cốc vơi.
- Bé thích xếp hình: nhận biết hình vuông, hình tròn, hình tam giác.
- Bé thích nhảy múa: đếm số lần nhảy hoặc vỗ tay theo nhịp.
Điều phụ huynh cần quan sát không phải là bé đã thuộc đến số bao nhiêu, mà là bé có dần hiểu những ý tưởng cơ bản như:
- Có bao nhiêu đồ vật?
- Nhóm nào nhiều hơn, ít hơn?
- Hai đồ vật có giống nhau không?
- Vật nào lớn hơn, nhỏ hơn?
- Cái nào dài hơn, ngắn hơn?
- Mẫu hình nào đang lặp lại?
- Chia đều nghĩa là gì?
Những trải nghiệm này là nền tảng để bé học số và phép tính sau này.
1. Đừng bắt đầu bằng việc yêu cầu bé viết số
Nhiều phụ huynh thường nghĩ học Toán là phải nhận mặt số, đọc số và viết số.
Nhưng với trẻ mầm non, bé có thể chưa cần viết đẹp số 5 mà vẫn đang học Toán rất tốt khi biết lấy đúng 5 chiếc thìa, đếm 5 quả bóng hoặc chia 6 chiếc bánh cho 2 bạn.
Ví dụ, thay vì yêu cầu:
“Con viết số 4 năm lần đi.”
Phụ huynh có thể chơi:
“Con lấy giúp mẹ 4 chiếc kẹp tóc nhé.”
“Con cho gấu bông ăn 4 quả dâu nào.”
“Mình xếp 4 khối gỗ thành một hàng thử xem.”
Sau đó mới hỏi:
“Con vừa lấy mấy chiếc?”
“Đây là số 4.”
Khi bé đã hiểu số lượng thực tế, việc nhận mặt và viết chữ số thường sẽ dễ tiếp nhận hơn.
Bé cần hiểu số lượng trước khi học thuộc số
Một bé có thể đọc:
“Một, hai, ba, bốn, năm, sáu…”
Nhưng chưa chắc bé hiểu 6 là số lượng gồm 6 đồ vật.
Phụ huynh có thể kiểm tra nhẹ nhàng bằng cách đặt trước mặt bé 3 đến 5 món đồ nhỏ, rồi hỏi:
“Con đếm xem có bao nhiêu quả bóng?”
“Con lấy cho mẹ đúng 4 chiếc thìa nhé.”
“Bây giờ mẹ thêm một chiếc nữa thì có tất cả mấy chiếc?”
Không cần kiểm tra như một bài thi. Đây chỉ là cách để phụ huynh biết bé đang hiểu đến đâu và chọn hoạt động phù hợp.
2. Học Toán qua những việc bé làm mỗi ngày
Toán ở tuổi mầm non có thể xuất hiện trong rất nhiều hoạt động quen thuộc.
Khi ăn cơm
Phụ huynh có thể hỏi:
“Nhà mình có 4 người, cần lấy mấy cái bát?”
“Con lấy 2 cái thìa, mẹ lấy thêm 2 cái. Có tất cả mấy cái thìa?”
“Đĩa nào còn nhiều quả hơn?”
“Con muốn chia đều 6 miếng táo cho bố, mẹ và con thì mỗi người có mấy miếng?”
Không cần giải thích dài. Chỉ cần để bé tự lấy, tự chia và quan sát kết quả.
Khi cất đồ chơi
Có thể chơi trò:
“Mình tìm các khối màu đỏ trước nhé.”
“Con xếp những con vật to vào một hộp, con vật nhỏ vào hộp khác.”
“Có bao nhiêu chiếc xe màu xanh?”
“Hộp nào có nhiều đồ chơi hơn?”
“Con tìm giúp mẹ hai đồ vật có cùng hình dạng.”
Hoạt động phân loại giúp bé làm quen với khái niệm giống – khác, nhiều – ít, to – nhỏ và nhóm đồ vật.
Khi đi ra ngoài
Phụ huynh có thể hỏi:
“Con thấy có mấy chiếc xe màu đỏ?”
“Cây nào cao hơn?”
“Bậc cầu thang này dài hay ngắn hơn bậc kia?”
“Chúng mình đi qua mấy cột đèn rồi?”
“Biển báo này có hình gì?”
Không cần biến chuyến đi thành giờ học. Chỉ cần một vài câu hỏi ngắn, đúng lúc bé đang quan sát.
Tại ToanTuDuy.org, các hoạt động Toán cho trẻ nhỏ nên ưu tiên trải nghiệm thật. Bé học tốt hơn khi được cầm, xếp, di chuyển và nói ra điều mình thấy.
3. Bắt đầu từ những khái niệm Toán gần gũi nhất
Trước khi học cộng trừ, bé có thể làm quen với nhiều khái niệm đơn giản hơn.
Nhiều hơn và ít hơn
Đặt hai nhóm đồ vật trước mặt bé:
- Một nhóm có 2 quả bóng.
- Một nhóm có 5 quả bóng.
Hỏi bé:
“Nhóm nào nhiều hơn?”
“Nhóm nào ít hơn?”
“Nhóm nào cần thêm để hai bên bằng nhau?”
Ban đầu có thể để chênh lệch rõ, chẳng hạn 1 và 5, 2 và 6. Khi bé quen, phụ huynh mới dùng các nhóm gần nhau hơn như 4 và 5.
To hơn và nhỏ hơn
Dùng các đồ vật quen thuộc:
- Hai chiếc cốc.
- Hai quả bóng.
- Hai con thú bông.
- Hai đôi giày.
- Hai chiếc lá.
Hỏi:
“Con nào to hơn?”
“Con nào nhỏ hơn?”
“Con đặt con to vào bên trái, con nhỏ vào bên phải nhé.”
Dài hơn và ngắn hơn
Có thể dùng dây, bút chì, que tính hoặc khối xếp hình.
“Con chọn giúp mẹ chiếc bút dài hơn.”
“Hai sợi dây này, sợi nào ngắn hơn?”
“Con xếp 3 khối gỗ thành hàng dài, còn mẹ xếp 5 khối. Hàng nào dài hơn?”
Trước, sau, trên, dưới
Đây cũng là những khái niệm quan trọng cho tư duy không gian.
“Con đặt con mèo ở trên ghế nhé.”
“Con để quả bóng ở dưới bàn.”
“Chiếc xe nào đứng trước?”
“Con xếp gấu bông ở giữa hai chiếc hộp nào.”
Bé chưa cần gọi đó là Toán. Nhưng việc hiểu vị trí, thứ tự và không gian sẽ giúp bé học hình học, số thứ tự và các bài tập sau này.
4. Dạy bé đếm đúng thay vì chỉ đọc dãy số
Đếm đúng không chỉ là đọc to các số theo thứ tự.
Khi đếm đồ vật, bé cần học cách:
- Chạm hoặc chỉ vào từng đồ vật.
- Mỗi đồ vật chỉ đếm một lần.
- Đọc số theo đúng thứ tự.
- Hiểu số cuối cùng chính là tổng số đồ vật.
Ví dụ, có 5 khối gỗ.
Phụ huynh cùng bé chạm vào từng khối:
“Một… hai… ba… bốn… năm.”
Sau đó hỏi:
“Vậy có tất cả bao nhiêu khối?”
Nếu bé trả lời:
“Năm.”
đó là dấu hiệu bé đang bắt đầu hiểu số lượng.
Tránh sửa bé quá nhanh khi bé đếm nhầm
Nếu bé đếm:
“Một, hai, ba, năm…”
phụ huynh có thể nói:
“Con đếm lại thật chậm cùng mẹ nhé. Sau số 3 là số nào nhỉ?”
Hoặc nếu bé đếm một đồ vật hai lần:
“Mỗi quả bóng mình chạm một lần thôi nhé.”
Mục tiêu là giúp bé nhận ra cách đếm, không phải làm bé sợ vì đọc nhầm số.
5. Chơi quy luật đơn giản để bé tập quan sát
Quy luật là một phần rất thú vị của Toán tư duy mầm non.
Phụ huynh có thể xếp:
Đỏ – xanh – đỏ – xanh – □
rồi hỏi:
“Tiếp theo là màu gì?”
Hoặc xếp:
Tròn – vuông – tròn – vuông – □
Bé có thể trả lời:
“Hình tròn.”
Khi bé quen, có thể tăng dần:
Đỏ – đỏ – xanh – đỏ – đỏ – xanh – □
Hoặc:
Vỗ tay – giậm chân – vỗ tay – giậm chân – □
Quy luật không nhất thiết phải dùng thẻ học. Có thể dùng màu áo, khối xếp hình, tiếng vỗ tay, động tác nhảy hoặc đồ chơi bé thích.
Gợi ý một trò chơi 5 phút
Chuẩn bị 6 đến 8 khối xếp hình có hai màu.
Xếp:
Xanh – vàng – xanh – vàng
Sau đó đưa cho bé một khối xanh và một khối vàng, hỏi:
“Con chọn khối nào để xếp tiếp?”
Khi bé chọn xong, phụ huynh có thể hỏi thêm:
“Vì sao con chọn màu vàng?”
Không cần bé giải thích thật dài. Chỉ cần bé nói được:
“Vì xanh rồi đến vàng.”
đã là một bước quan sát tốt.
6. Bé chưa tập trung lâu không có nghĩa là bé không học được
Trẻ mầm non thường khó ngồi yên lâu như học sinh tiểu học.
Vì vậy, phụ huynh không nên đặt mục tiêu bé phải ngồi học Toán 30 đến 45 phút. Với nhiều bé, 5 đến 10 phút hoạt động vui vẻ đã đủ hiệu quả.
Một buổi làm quen Toán có thể rất ngắn:
- 2 phút đếm đồ vật.
- 2 phút tìm hình.
- 3 phút phân loại màu sắc.
- 2 phút chơi quy luật.
- 1 phút khen bé đã cố gắng.
Bé có thể học qua nhiều lần ngắn trong ngày thay vì một buổi dài.
Ví dụ:
- Buổi sáng: đếm bậc cầu thang.
- Buổi trưa: chia thìa khi ăn cơm.
- Buổi chiều: xếp hình theo màu.
- Buổi tối: kể lại hôm nay bé đã nhìn thấy hình gì.
Cách này nhẹ nhàng hơn và giúp bé thấy Toán là một phần bình thường của cuộc sống.
7. Phụ huynh không nên quá vội với việc cộng trừ
Nhiều gia đình muốn bé biết cộng trừ sớm. Nhưng trước khi làm các phép tính trên giấy, bé cần có trải nghiệm với việc thêm vào và bớt đi.
Ví dụ:
Bé có 2 quả bóng. Mẹ cho thêm 1 quả. Bây giờ bé có mấy quả bóng?
Bé có thể tự nhìn:
“Ba quả.”
Hoặc:
Bé có 5 chiếc bánh quy. Bé ăn 1 chiếc. Còn lại mấy chiếc?
Bé có thể lấy bớt một chiếc ra và đếm số còn lại.
Đây là cách làm quen với cộng trừ bằng hành động.
Phụ huynh không cần yêu cầu bé viết ngay:
2 + 1 = 3
Khi bé đã hiểu ý nghĩa “thêm vào” và “bớt đi”, việc làm quen với ký hiệu phép tính sau này sẽ tự nhiên hơn.
8. Điều chỉnh hoạt động theo độ tuổi của bé
Mỗi bé có nhịp phát triển và sở thích khác nhau. Phụ huynh có thể chọn hoạt động theo mức độ phù hợp.
Với bé khoảng 3 tuổi
Ưu tiên:
- Ghép đôi đồ vật giống nhau.
- Phân loại theo màu hoặc kích thước.
- Đếm số lượng nhỏ.
- Nhận biết to – nhỏ, nhiều – ít.
- Xếp hình đơn giản.
- Chơi quy luật hai yếu tố.
Ví dụ:
“Con tìm hai chiếc tất giống nhau nhé.”
“Con bỏ các khối màu đỏ vào giỏ này.”
Với bé khoảng 4 tuổi
Có thể mở rộng thêm:
- Đếm số lượng nhiều hơn.
- Nhận biết một vài chữ số.
- So sánh hai nhóm đồ vật.
- Tìm hình tròn, vuông, tam giác.
- Xếp theo thứ tự lớn đến nhỏ.
- Hoàn thành quy luật đơn giản.
- Chia đồ vật cho 2 đến 3 bạn.
Ví dụ:
“Có 6 chiếc bánh, con chia đều cho 2 bạn gấu nhé.”
Với bé khoảng 5 tuổi
Có thể làm quen sâu hơn với:
- Đếm số lượng trong phạm vi phù hợp.
- Ghép số với số lượng.
- Thêm bớt bằng đồ vật.
- So sánh số lượng.
- Dãy số đơn giản.
- Vị trí trước – sau – giữa.
- Các hình học cơ bản.
- Bài toán tình huống ngắn.
Ví dụ:
“Có 4 con cá trong bể, thêm 2 con cá nữa. Bây giờ có mấy con cá?”
“Số nào đứng sau số 6?”
“Con xếp các que từ ngắn đến dài nhé.”
Không cần so sánh bé với bạn khác
Có bé 4 tuổi đã thích đếm đến 20. Có bé cùng tuổi vẫn thích phân loại đồ chơi và chưa hứng thú với chữ số. Điều quan trọng là bé có tiến bộ dần trong những hoạt động phù hợp với mình.
So sánh dễ khiến phụ huynh sốt ruột, còn bé có thể cảm thấy áp lực dù chưa hiểu vì sao mình phải học nhanh hơn.
9. Những câu nói giúp bé hứng thú hơn với Toán
Phụ huynh có thể tránh những câu như:
“Con phải học số đi.”
“Sao đếm mãi không đúng?”
“Bạn khác biết rồi mà con chưa biết.”
“Ngồi yên học cho xong.”
“Sai rồi, làm lại ngay.”
Thay vào đó, có thể nói:
“Con thử đoán xem có bao nhiêu chiếc nhé.”
“Mình đếm chậm lại một lần nữa nào.”
“Con nhìn rất kỹ đấy.”
“Con tìm được hình tròn rồi.”
“Con thử xếp tiếp quy luật này nhé.”
“Con đã chia đều cho các bạn gấu rồi.”
“Chúng mình chơi thêm một lượt nữa nhé.”
Lời khen nên tập trung vào sự quan sát, cố gắng và cách bé làm, không chỉ khen đáp án đúng.
Ví dụ:
“Con đã đếm từng quả rất cẩn thận.”
“Con nhận ra hai khối này cùng màu rất nhanh.”
“Con thử lại và tìm được đáp án rồi.”
Một lịch làm quen Toán nhẹ nhàng trong 1 tuần
Phụ huynh có thể tham khảo lịch đơn giản sau, mỗi ngày chỉ khoảng 5 đến 10 phút.
| Ngày | Hoạt động |
|---|---|
| Thứ Hai | Đếm đồ vật quen thuộc như thìa, quả bóng hoặc khối xếp hình |
| Thứ Ba | Phân loại đồ chơi theo màu, kích thước hoặc hình dạng |
| Thứ Tư | Chơi trò nhiều hơn – ít hơn với hai nhóm đồ vật |
| Thứ Năm | Tìm hình tròn, vuông, tam giác trong nhà |
| Thứ Sáu | Xếp quy luật màu sắc hoặc hình dạng |
| Thứ Bảy | Chia đều bánh, trái cây hoặc đồ chơi cho các bạn thú bông |
| Chủ Nhật | Chơi trò thêm một – bớt một bằng đồ vật thật |
Không cần thực hiện hoàn hảo. Điều quan trọng là tạo nhịp sinh hoạt vui vẻ, đều đặn và không áp lực.
Khi nào phụ huynh nên giảm bớt hoạt động?
Nên dừng hoặc chuyển sang hoạt động khác khi bé:
- Tỏ ra mệt hoặc cáu gắt.
- Không muốn tiếp tục chơi.
- Đang quá tập trung vào một trò chơi khác.
- Bị phân tán và không còn hứng thú.
- Cảm thấy mình bị kiểm tra.
Phụ huynh có thể kết thúc bằng một câu nhẹ nhàng:
“Hôm nay mình chơi đến đây nhé. Mai mình thử trò khác.”
Việc dừng đúng lúc giúp bé vẫn giữ cảm giác tích cực về hoạt động Toán.
Kết luận
Bé mầm non chưa thích học số không có nghĩa là bé không có khả năng học Toán.
Điều bé cần trước hết là được chơi, được trải nghiệm và được khám phá những khái niệm gần gũi như nhiều – ít, to – nhỏ, dài – ngắn, trước – sau, giống – khác, thêm – bớt và quy luật.
Phụ huynh có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản:
- Đếm đồ vật quen thuộc.
- Phân loại đồ chơi.
- So sánh hai nhóm đồ vật.
- Tìm hình trong nhà.
- Chơi quy luật màu sắc hoặc hình dạng.
- Chia đều đồ vật cho các bạn thú bông.
- Lồng Toán vào các hoạt động hằng ngày.
Tại ToanTuDuy.org, việc học Toán cho trẻ mầm non không bắt đầu từ áp lực phải biết thật nhiều số. Nó bắt đầu từ sự tò mò: “Có bao nhiêu?”, “Cái nào nhiều hơn?”, “Hình nào giống nhau?”, “Tiếp theo là gì?”. Khi bé được học qua chơi, Toán sẽ trở thành một điều gần gũi và thú vị hơn mỗi ngày.
