Có những bé vừa nghe đến “học Toán” đã lắc đầu. Có học sinh tiểu học nhìn thấy bài toán có lời văn là nói ngay:
“Con không biết làm.”
“Toán khó lắm.”
“Con sợ sai.”
“Con không muốn học nữa.”
Nhiều phụ huynh thấy lo vì trước đây con vẫn làm được những bài đơn giản. Có khi chỉ vì vài lần làm sai, bị nhắc nhiều hoặc không theo kịp tốc độ trên lớp, con dần hình thành cảm giác rằng mình “không có năng khiếu Toán”.
Nhưng phần lớn trẻ không sợ những con số. Điều trẻ sợ thường là cảm giác không hiểu bài, bị thúc ép, bị so sánh, bị chê khi làm sai hoặc phải ngồi trước một bài tập quá sức.
Vì vậy, điều phụ huynh cần làm không phải là ép con học nhiều hơn ngay lập tức. Quan trọng hơn là giúp con cảm thấy an toàn khi thử, được phép sai và có một con đường nhỏ để bắt đầu lại.
Tại ToanTuDuy.org, học Toán không chỉ là hoàn thành bài tập hay trả lời đúng nhanh hơn. Trẻ cần được nhìn nhận quá trình suy nghĩ của mình, được luyện từ vừa sức đến khó hơn và dần tin rằng: “Con có thể làm được từng bước.”
Dấu hiệu cho thấy con đang sợ học Toán
Không phải trẻ nào cũng nói rõ “con sợ Toán”. Phụ huynh có thể nhận ra qua một số biểu hiện như:
- Con trì hoãn khi đến giờ học Toán.
- Con than mệt, buồn ngủ hoặc tìm việc khác để tránh làm bài.
- Con vừa đọc đề đã nói “con không biết”.
- Con rất sợ sai, viết xong lại xóa liên tục.
- Con dễ cáu, khóc hoặc im lặng khi được hỏi về bài Toán.
- Con chỉ muốn người lớn nói đáp án.
- Con làm được bài quen thuộc nhưng hoảng khi đề thay đổi cách hỏi.
- Con thường tự nói: “Con dốt Toán”, “Con không bằng bạn”.
Với trẻ mầm non, biểu hiện có thể nhẹ hơn:
- Bé không muốn ngồi tô số hoặc làm phiếu học tập.
- Bé né tránh trò đếm số.
- Bé bực bội khi bị yêu cầu đọc số, viết số.
- Bé thích chơi xếp hình, chia đồ chơi nhưng không thích bị gọi là “học Toán”.
Những biểu hiện này không có nghĩa là trẻ không thể học Toán. Chúng chỉ cho thấy cách tiếp cận hiện tại có thể chưa phù hợp với con.
7 cách giúp trẻ lấy lại tự tin từ mầm non đến tiểu học
Dưới đây là lộ trình ToanTuDuy.org chia sẻ, cha mẹ có thể tham khảo để giúp con mình lấy lại tự tin, để không còn sợ học Toán.
1. Tìm nguyên nhân khiến con sợ Toán
Trước khi bắt con làm thêm bài, phụ huynh nên quan sát xem con đang sợ điều gì.
Con sợ vì chưa hiểu bài
Ví dụ, con gặp bài:
8 hộp có 48 chiếc bút. Hỏi 5 hộp như thế có bao nhiêu chiếc bút?
Con không biết phải chia hay nhân. Không phải vì con lười, mà vì con chưa hiểu bước “tìm số bút trong 1 hộp”.
Trong trường hợp này, phụ huynh nên quay lại bài đơn giản hơn:
2 hộp có 12 chiếc bút. Vậy 1 hộp có bao nhiêu chiếc?
Khi con hiểu được ý nghĩa của việc chia đều, bài chính sẽ bớt đáng sợ hơn.
Con sợ vì từng bị chê khi làm sai
Một vài câu nói tưởng như bình thường có thể khiến trẻ nhớ lâu:
“Bài dễ thế mà cũng sai.”
“Sao con học mãi không nhớ?”
“Bạn khác làm xong lâu rồi.”
“Con phải tập trung hơn chứ.”
Khi bị lặp lại nhiều lần, trẻ có thể không còn xem Toán là một bài học nữa mà xem đó là lúc mình dễ bị chê.
Con sợ vì bài quá dài hoặc quá nhiều
Một trang bài tập có 30 phép tính, nhiều hình vẽ hoặc bài toán dài có thể khiến trẻ choáng trước khi bắt đầu.
Với trẻ nhỏ, nhìn thấy quá nhiều câu cùng lúc dễ khiến con nghĩ:
“Con không làm nổi.”
Trong trường hợp này, phụ huynh có thể che bớt phần sau, chỉ cho con nhìn 3 đến 5 câu đầu tiên.
Con sợ vì bị ép làm nhanh
Có trẻ hiểu bài nhưng cần thời gian suy nghĩ. Khi liên tục nghe:
“Nhanh lên.”
“Sao lâu thế?”
“Làm xong đi còn đi ngủ.”
con có thể bắt đầu lo lắng và càng làm chậm hơn.
Tốc độ nên được rèn sau khi con đã hiểu bài, không phải dùng để thay thế cho việc hiểu.
2. Đừng gọi con là “dốt Toán” hoặc “không có năng khiếu Toán”
Trẻ thường tin vào cách người lớn nói về mình.
Khi nghe:
“Con không có năng khiếu Toán.”
“Con giống mẹ, không giỏi Toán.”
“Môn này con chịu thôi.”
trẻ có thể nghĩ rằng cố gắng cũng không thay đổi được gì.
Thay vì gắn nhãn, phụ huynh có thể nói:
“Bài này con chưa hiểu thôi.”
“Mình tìm lại phần con đang vướng nhé.”
“Con làm được bước đầu rồi.”
“Bài này cần thêm thời gian một chút.”
“Con chưa nhớ bảng nhân, mình ôn lại từng nhóm nhé.”
Chỉ cần thay từ “không làm được” thành “chưa làm được”, cảm giác của trẻ đã khác đi rất nhiều.
Tại ToanTuDuy.org, mỗi bài luyện nên giúp trẻ thấy rõ tiến bộ của mình: hôm nay biết đếm đúng hơn, ngày mai biết so sánh, sau đó biết tìm một phần và giải bài toán có lời văn. Sự tự tin thường đến từ những bước nhỏ được ghi nhận.
3. Bắt đầu lại từ bài trẻ chắc chắn làm được
Khi trẻ đang sợ Toán, phụ huynh không nên bắt đầu bằng bài khó nhất mà con đang yếu.
Hãy chọn một bài vừa sức để con có cảm giác thành công.
Ví dụ với học sinh tiểu học:
- Con chưa làm được bài toán hai bước, hãy bắt đầu từ bài một bước.
- Con chưa thuộc bảng nhân 7, hãy ôn lại phép nhân 2, 5 hoặc 10 mà con đã chắc.
- Con chưa hiểu phân số, hãy dùng chiếc bánh hoặc tờ giấy chia phần bằng nhau.
- Con chưa làm được bài tìm hai số, hãy dùng sơ đồ đoạn thẳng đơn giản trước.
Ví dụ với trẻ mầm non:
- Bé chưa thích đếm đến 10, chỉ cần bắt đầu với 2 hoặc 3 đồ vật.
- Bé chưa thích nhận số trên thẻ, có thể chơi tìm đôi tất giống nhau.
- Bé chưa muốn viết số, có thể xếp số bằng que tính, nắp chai hoặc đất nặn.
Một bài làm đúng không giải quyết được tất cả khó khăn, nhưng nó giúp trẻ có lại cảm giác:
“À, con vẫn làm được.”
4. Chia bài Toán thành các bước nhỏ
Một bài toán dài thường khiến trẻ sợ vì chưa biết phải bắt đầu từ đâu.
Ví dụ:
Một lớp có 32 học sinh, trong đó có 14 học sinh nam. Số học sinh nữ được chia đều vào 3 nhóm. Hỏi mỗi nhóm có bao nhiêu học sinh nữ?
Thay vì hỏi:
“Con giải bài này đi.”
phụ huynh có thể chia thành các câu nhỏ:
“Cả lớp có bao nhiêu bạn?”
“Có bao nhiêu bạn nam?”
“Muốn biết số bạn nữ, mình làm thế nào?”
“Sau khi biết số bạn nữ, đề bài yêu cầu gì tiếp theo?”
Khi đó trẻ có thể tự làm:
32 – 14 = 18
18 : 3 = 6
Trẻ không cần nhìn cả bài như một việc quá lớn. Con chỉ cần biết bước tiếp theo là gì.
Một câu gợi ý rất hữu ích
Khi con nói:
“Con không biết làm.”
Phụ huynh có thể đáp:
“Con chưa cần làm cả bài. Con chỉ thử tìm bước đầu tiên thôi.”
Câu nói này giúp trẻ giảm áp lực ngay lập tức.
5. Với trẻ mầm non, hãy đưa Toán trở lại thành trò chơi
Trẻ mầm non cần được chơi trước khi được yêu cầu học.
Bé có thể không thích ngồi viết số, nhưng rất thích chia bánh cho thú bông, xếp xe theo màu hoặc tìm hình tròn trong nhà.
Phụ huynh có thể thử các hoạt động sau:
- Đếm số quả nho trong đĩa.
- Chia 6 miếng bánh cho 2 bạn gấu bông.
- Xếp khối đỏ – vàng – đỏ – vàng và hỏi bé chọn màu tiếp theo.
- Tìm vật to hơn, nhỏ hơn trong nhà.
- Xếp 3 chiếc xe thành hàng ngắn và 5 chiếc xe thành hàng dài.
- Tìm hình tròn, hình vuông, hình tam giác trên đồ vật quen thuộc.
- Đếm bậc cầu thang khi đi lên hoặc đi xuống.
Ví dụ:
“Con giúp mẹ lấy 3 chiếc thìa nhé.”
Sau khi bé lấy đúng, phụ huynh có thể nói:
“Con đã lấy đủ 3 chiếc rồi.”
Không cần biến mọi hoạt động thành bài kiểm tra. Bé chỉ cần cảm thấy mình đang chơi và được khen vì quan sát tốt.
6. Khen cách con cố gắng, không chỉ khen đáp án đúng
Khi trẻ làm đúng, thay vì chỉ nói:
“Giỏi.”
phụ huynh có thể nói cụ thể hơn:
“Con đã đọc kỹ đề trước khi làm.”
“Con biết vẽ sơ đồ rồi đấy.”
“Con tự kiểm tra lại phép tính rất cẩn thận.”
“Lần này con không bỏ cuộc khi gặp bài khó.”
“Con đã thử một cách khác và tìm được đáp án.”
Lời khen cụ thể giúp trẻ hiểu điều gì mình đang làm tốt.
Khi trẻ làm sai, có thể nói:
“Con đã chọn đúng bước đầu rồi, mình xem lại bước tính nhé.”
“Con thử kiểm tra xem kết quả này có hợp lý không.”
“Sai một bước không có nghĩa là cả bài sai.”
“Con thử lại bằng cách khác nhé.”
Mục tiêu là giúp trẻ thấy sai không phải là điều đáng xấu hổ. Sai là dữ liệu để tìm ra chỗ cần sửa.
7. Tạo thời gian học ngắn, đều và dễ chịu
Một đứa trẻ đang sợ Toán sẽ khó hợp tác nếu phải ngồi học quá lâu.
Phụ huynh có thể bắt đầu với 10 đến 15 phút mỗi ngày.
Gợi ý một buổi học ngắn với học sinh tiểu học
- 3 phút ôn một kỹ năng con đã biết.
- 5 phút làm 2 đến 3 câu vừa sức.
- 4 phút làm một câu cần suy nghĩ.
- 2 phút kiểm tra lại hoặc kể cách làm.
- 1 phút ghi nhận điều con đã làm được.
Gợi ý với trẻ mầm non
- 2 phút đếm đồ vật.
- 3 phút chơi phân loại màu sắc hoặc kích thước.
- 3 phút xếp quy luật hình ảnh.
- 2 phút chia đồ vật cho thú bông.
Khi trẻ vẫn còn hứng thú, phụ huynh có thể kết thúc trước.
Điều này giúp con mong chờ lần chơi hoặc lần học tiếp theo, thay vì luôn gắn Toán với cảm giác mệt mỏi.
Những câu nói phụ huynh nên tránh
Khi con đang sợ Toán, những câu sau thường làm cảm giác sợ tăng lên:
“Bài này dễ mà.”
“Con học kiểu này thì sao theo kịp bạn?”
“Không làm xong thì không được chơi.”
“Con phải làm đúng ngay.”
“Mẹ nói rồi mà vẫn sai.”
“Con có tập trung không đấy?”
“Sao bạn khác làm được mà con không làm được?”
Thay vào đó, có thể nói:
“Con đang vướng ở bước nào?”
“Mình làm từng phần nhé.”
“Con thử kể lại bài toán cho bố mẹ nghe.”
“Con có muốn vẽ hình minh họa không?”
“Bài này mới nên chưa quen là bình thường.”
“Con làm lại một câu thôi, không cần làm hết ngay.”
“Con đã cố gắng rồi, mình cùng tìm chỗ cần sửa.”
Khi nào nên trao đổi thêm với giáo viên?
Phụ huynh có thể trao đổi với giáo viên khi:
- Trẻ sợ hãi hoặc né tránh Toán kéo dài.
- Việc học Toán ảnh hưởng rõ đến tâm trạng hằng ngày của con.
- Con thường xuyên không hiểu các yêu cầu cơ bản trên lớp.
- Con làm sai nhiều kiến thức nền dù đã được ôn lại.
- Con thường nói tiêu cực về bản thân.
- Con khó hoàn thành bài tập dù đã có thời gian và hỗ trợ phù hợp.
Mục tiêu của việc trao đổi là hiểu rõ hơn tình hình học của con ở lớp và thống nhất cách hỗ trợ, không phải tạo thêm áp lực.
Kết luận
Khi con sợ học Toán, phụ huynh không cần vội tăng số lượng bài tập hay ép con phải làm nhanh hơn.
Điều trẻ cần trước hết là:
- Được hiểu vì sao mình đang gặp khó khăn.
- Được bắt đầu lại từ bài vừa sức.
- Được chia bài khó thành các bước nhỏ.
- Được sai mà không bị chê trách.
- Được học qua trò chơi và trải nghiệm, nhất là với trẻ mầm non.
- Được ghi nhận vì đã cố gắng suy nghĩ.
- Được tin rằng mình có thể tiến bộ.
Tại ToanTuDuy.org, Toán không nên là nỗi sợ. Khi trẻ được học đúng nhịp, được hỗ trợ vừa đủ và có cơ hội thành công từng bước, con sẽ dần chuyển từ “Con không làm được” sang “Con thử làm lại nhé”.
