Nhiều phụ huynh băn khoăn:
“Có nên cho con học trước chương trình Toán không?”
“Nếu không học trước, con có theo kịp các bạn không?”
“Nếu học trước quá nhiều, liệu con có chán học trên lớp không?”
Đây là câu hỏi không có một đáp án giống nhau cho mọi học sinh.
Có em cần xem trước một vài kiến thức để bớt bỡ ngỡ khi vào bài mới. Có em đã nắm nền tảng khá chắc, việc học trước nhiều lại dễ khiến con chủ quan hoặc chỉ nhớ cách làm mà không hiểu bản chất. Cũng có em đang hổng kiến thức cũ, nhưng phụ huynh lại cho học kiến thức mới liên tục, khiến con càng mệt và càng sợ Toán.
Điều quan trọng không phải là học trước bao nhiêu bài, mà là học trước theo cách nào và con đang cần điều gì ở thời điểm đó.
Tại ToanTuDuy.org, việc chuẩn bị trước cho một bài Toán không nên biến thành chạy đua chương trình. Mục tiêu phù hợp hơn là giúp học sinh có nền tảng, hiểu từ mới, làm quen với dạng bài và giữ được sự tự tin khi học trên lớp.
Học trước chương trình Toán là gì?
Học trước chương trình Toán có thể hiểu theo nhiều mức độ khác nhau.
Có phụ huynh cho con xem trước bài sẽ học vào ngày mai. Có gia đình cho con học hết kiến thức của học kỳ sau. Có phụ huynh cho con làm trước rất nhiều đề kiểm tra hoặc bài nâng cao.
Những cách này khác nhau khá nhiều.
Học trước nhẹ nhàng
Ví dụ:
- Xem trước tên bài học.
- Làm quen với khái niệm mới.
- Ôn lại kiến thức liên quan.
- Làm một hoặc hai bài đơn giản.
- Quan sát hình minh họa, đồ vật hoặc sơ đồ.
Ví dụ trước khi học bài về phân số, con có thể nhìn một chiếc bánh được chia thành 4 phần bằng nhau. Phụ huynh chỉ cần hỏi:
“Một phần trong bốn phần bằng nhau gọi là gì?”
“Hai phần trong bốn phần có bằng một nửa chiếc bánh không?”
Đây là học trước để làm quen.
Học trước theo kiểu làm hết bài
Ví dụ:
- Làm toàn bộ bài trong sách giáo khoa.
- Học thuộc công thức trước khi giáo viên dạy.
- Làm nhiều đề cùng dạng.
- Xem lời giải rồi nhớ cách trình bày.
Cách này có thể giúp con trả lời nhanh trong một vài buổi học đầu, nhưng không phải lúc nào cũng giúp con hiểu sâu hơn.
Có nên cho con học trước chương trình Toán không?
Có thể cho con học trước, nhưng không nhất thiết phải học trước toàn bộ.
Phụ huynh nên xem việc học trước là một cách chuẩn bị, không phải một cuộc chạy đua.
Một học sinh có thể được lợi khi xem trước bài nếu:
- Con dễ lo lắng khi gặp kiến thức mới.
- Con cần nhiều thời gian để làm quen với cách diễn đạt trong đề.
- Con đang học chậm hơn nhịp trên lớp một chút.
- Con muốn hiểu trước để tự tin giơ tay phát biểu.
- Con thực sự hứng thú với môn Toán.
- Con đã nắm khá chắc kiến thức cũ.
Ngược lại, phụ huynh không nên ép con học trước quá nhiều khi:
- Con đang hổng kiến thức nền tảng.
- Con làm bài cũ còn sai nhiều.
- Con học trước nhưng chỉ nhớ đáp án.
- Con bắt đầu chán học hoặc phản ứng khi nhắc đến Toán.
- Con chủ quan trong giờ học vì nghĩ mình đã biết rồi.
- Việc học trước khiến thời gian nghỉ ngơi, vui chơi của con bị thu hẹp quá nhiều.
Điều con cần nhất không phải là biết bài mới sớm hơn
Một học sinh lớp 3 chưa thuộc chắc bảng cửu chương nhưng đã được học trước bài chia số có hai chữ số thường sẽ gặp khó khăn.
Một học sinh lớp 4 chưa hiểu bản chất phân số nhưng đã học trước các bài cộng trừ phân số có thể làm theo mẫu trong một thời gian. Tuy nhiên, khi đề thay đổi cách hỏi, con sẽ dễ lúng túng.
Vì vậy, trước khi cho con học bài mới, phụ huynh nên tự hỏi:
“Con đã vững kiến thức cũ liên quan chưa?”
“Con đang cần hiểu bài mới hay đang cần ôn lại nền tảng?”
“Con học trước để tự tin hơn hay để làm nhanh hơn bạn?”
Nếu con chưa chắc nền tảng, việc quay lại ôn kiến thức cũ thường có giá trị hơn nhiều so với học thêm một bài mới.
Tại ToanTuDuy.org, học sinh được khuyến khích học theo mạch kiến thức. Trước khi làm bài khó hơn, con cần hiểu những kỹ năng nhỏ tạo nên bài đó.
5 lợi ích của việc học trước đúng cách
1. Con bớt bỡ ngỡ khi vào bài mới
Ví dụ, trước khi học về diện tích hình chữ nhật, con đã từng quan sát mặt bàn học, quyển vở hoặc viên gạch hình chữ nhật.
Khi giáo viên nhắc đến chiều dài, chiều rộng và diện tích, con sẽ cảm thấy các từ này quen thuộc hơn.
Con không cần biết công thức trước, nhưng đã có hình dung ban đầu về bài học.
2. Con có thêm thời gian để hiểu từ mới
Nhiều học sinh không yếu phép tính, nhưng chậm vì chưa hiểu ngôn ngữ của đề bài.
Ví dụ:
- Tổng.
- Hiệu.
- Tỉ số.
- Trung bình cộng.
- Phân số.
- Chu vi.
- Diện tích.
- Vận tốc.
- Quãng đường.
- Thời gian.
Khi con hiểu trước từ ngữ, việc theo dõi bài giảng trên lớp sẽ nhẹ nhàng hơn.
3. Con tự tin hơn khi phát biểu
Có những em hiểu bài nhưng ít giơ tay vì sợ mình trả lời sai.
Khi đã xem qua nội dung, con có thể mạnh dạn hơn trong giờ học. Sự tự tin này giúp con tham gia bài giảng tích cực hơn, thay vì chỉ ngồi nghe và chờ đáp án.
4. Phụ huynh dễ phát hiện lỗ hổng của con
Khi cùng con xem trước bài, phụ huynh có thể nhận ra:
- Con chưa hiểu số có nhiều chữ số.
- Con hay nhầm đơn vị đo.
- Con chưa thuộc bảng nhân chia.
- Con không biết đọc biểu đồ.
- Con chưa hiểu bài toán có lời văn hỏi gì.
Nhờ đó, phụ huynh có thể ôn đúng phần con cần thay vì cho con làm thêm nhiều bài không cần thiết.
5. Con có thời gian suy nghĩ, không bị cuốn theo tốc độ trên lớp
Trên lớp, giáo viên cần dạy theo tiến độ chung. Một số học sinh cần thêm thời gian để suy nghĩ nhưng không phải lúc nào cũng có đủ thời gian.
Việc xem trước nhẹ nhàng giúp con có một lần làm quen trước đó. Khi vào lớp, con có thể tập trung vào cách giáo viên giải thích, thay vì vừa nghe vừa cố hiểu toàn bộ khái niệm từ đầu.
4 nguyên tắc học trước Toán mà phụ huynh nên giữ
Nguyên tắc 1: Ôn nền tảng trước, học bài mới sau
Ví dụ, trước khi học phép chia có dư, con nên chắc:
- Bảng cửu chương.
- Phép chia hết.
- Ý nghĩa của phép chia.
- Cách kiểm tra bằng phép nhân ngược.
Trước khi học bài toán tổng – tỉ số, con nên biết:
- Tổng là gì.
- Tỉ số là gì.
- Các phần bằng nhau.
- Cách vẽ sơ đồ đoạn thẳng đơn giản.
Nếu thiếu nền tảng, con rất dễ học bài mới bằng cách nhớ mẫu.
Nguyên tắc 2: Chỉ xem trước một phần nhỏ
Phụ huynh không cần cho con làm hết toàn bộ bài trong sách.
Một buổi chuẩn bị có thể chỉ gồm:
- Đọc tên bài.
- Xem ví dụ đầu tiên.
- Nhắc lại kiến thức cũ liên quan.
- Làm một bài đơn giản.
- Đặt hai hoặc ba câu hỏi gợi mở.
Ví dụ trước bài “Tìm hai số khi biết tổng và hiệu”, có thể hỏi:
“Nếu biết tổng là 72 và hiệu là 18, con hình dung số lớn và số bé chênh nhau như thế nào?”
“Con có thể vẽ hai đoạn thẳng không?”
“Phần chênh lệch nằm ở đâu?”
Con chưa cần làm hết bài. Điều quan trọng là có một hình dung ban đầu.
Nguyên tắc 3: Không biến việc học trước thành áp lực
Một số phụ huynh vô tình khiến việc học trước trở thành nhiệm vụ nặng nề:
“Mai học bài này nên tối nay phải làm hết.”
“Bạn đã học trước rồi, con cũng phải học.”
“Không làm xong thì không được chơi.”
Cách này có thể khiến con sợ việc học trước, dù bản thân bài Toán không quá khó.
Thay vào đó, phụ huynh có thể nói:
“Mình xem trước khoảng 15 phút để mai học dễ hơn nhé.”
“Con thử đoán xem bài này sẽ nói về điều gì.”
“Phần nào chưa hiểu thì mai nghe cô giải thích thêm.”
Khi con được phép chưa hiểu ngay, tâm lý học sẽ nhẹ hơn nhiều.
Nguyên tắc 4: Khuyến khích con hỏi, không chỉ trả lời
Nếu học trước mà phụ huynh giải hết mọi thứ, con có thể quen chờ lời giải.
Một cách tốt hơn là để con đặt câu hỏi:
“Vì sao phải đổi đơn vị trước khi tính?”
“Tại sao hiệu số phần lại dùng phép trừ?”
“Tại sao diện tích lại dùng đơn vị vuông?”
“Khi nào thì phải cộng vận tốc, khi nào phải trừ vận tốc?”
Những câu hỏi này cho thấy con đang thật sự suy nghĩ.
Học trước Toán theo từng độ tuổi
Với bé 4 đến 5 tuổi
Không nên học trước theo kiểu làm bài hoặc viết số quá nhiều.
Phụ huynh có thể chuẩn bị bằng hoạt động hằng ngày:
- Đếm số bậc cầu thang.
- Chia bánh thành phần bằng nhau.
- So sánh hai nhóm đồ vật.
- Xếp hình theo quy luật.
- Tìm hình tròn, hình vuông, hình tam giác trong nhà.
- Chơi trò thêm một, bớt một.
Ví dụ:
“Con có 3 quả bóng, mẹ cho thêm 2 quả. Bây giờ con có mấy quả?”
Đây là cách chuẩn bị tư duy số học mà không gây áp lực học bài.
Với học sinh lớp 1 và lớp 2
Nên ưu tiên:
- Cấu tạo số.
- So sánh số.
- Cộng trừ trong phạm vi đã học.
- Bài toán có lời văn đơn giản.
- Nhận biết hình học cơ bản.
- Đo độ dài, xem giờ.
- Quy luật hình ảnh và dãy số đơn giản.
Trước bài mới, chỉ cần cho con xem tình huống thực tế.
Ví dụ trước bài về tiền Việt Nam, phụ huynh có thể cùng con quan sát tiền khi đi mua đồ, hỏi giá một vài món nhỏ và tập tính tiền đơn giản.
Với học sinh lớp 3 và lớp 4
Có thể cho con xem trước:
- Bảng nhân chia mới.
- Phép tính nhiều chữ số.
- Đơn vị đo.
- Bài toán rút về đơn vị.
- Phân số đơn giản.
- Sơ đồ đoạn thẳng.
- Hình chữ nhật, hình vuông và chu vi.
Ví dụ trước bài rút về đơn vị:
“6 hộp có 48 chiếc bút. Theo con, 1 hộp có bao nhiêu chiếc bút?”
Khi con đã hiểu cách tìm 1 phần, bài học trên lớp sẽ dễ tiếp nhận hơn.
Với học sinh lớp 5
Phụ huynh có thể cho con chuẩn bị thêm:
- Phân số, số thập phân, tỉ số phần trăm.
- Bài toán tỉ lệ.
- Trung bình cộng.
- Chuyển động đều.
- Diện tích, thể tích.
- Các bài toán nhiều bước.
Tuy nhiên, lớp 5 thường có khá nhiều kiến thức mới. Phụ huynh nên tránh để con học trước một cách dồn dập. Việc nắm chắc phần cũ và hiểu kỹ từng dạng quan trọng hơn việc làm thật nhiều đề.
Một buổi xem trước bài Toán trong 15 phút
Phụ huynh có thể áp dụng khung đơn giản sau.
3 phút đầu: Gợi lại kiến thức cũ
Ví dụ trước bài về nhân số có hai chữ số:
“Con còn nhớ 24 × 3 được tính như thế nào không?”
“Nếu nhân 24 với 10 thì kết quả thay đổi ra sao?”
5 phút tiếp: Xem tên bài và ví dụ đầu tiên
Không cần đọc hết trang sách. Chỉ cần cùng con xem:
- Bài học có những từ mới nào.
- Có hình minh họa gì.
- Ví dụ đang hỏi điều gì.
- Con đoán cách làm như thế nào.
5 phút tiếp: Làm một câu đơn giản
Chọn một câu vừa sức để con có cảm giác mình đã hiểu được phần đầu.
Ví dụ:
4 hộp có 28 chiếc bút. Hỏi 1 hộp có bao nhiêu chiếc bút?
2 phút cuối: Để lại một câu hỏi cho ngày mai
Ví dụ:
“Mai con thử nghe cô giải thích xem bài này còn có cách làm nào khác không.”
“Con thử xem trên lớp cô có dùng sơ đồ hay bảng tóm tắt không nhé.”
Cách này giúp con đi học với tâm thế tò mò, thay vì nghĩ mình đã học xong bài.
Khi nào không nên cho con học trước bài mới?
Phụ huynh có thể tạm dừng học trước khi thấy con có những dấu hiệu sau:
- Con liên tục làm sai kiến thức cũ.
- Con mệt, mất tập trung hoặc cáu gắt khi học.
- Con chỉ hỏi đáp án mà không muốn suy nghĩ.
- Con bắt đầu sợ mỗi khi đến giờ học Toán.
- Con không còn thời gian nghỉ ngơi, vận động hoặc đọc sách.
- Con phải học quá nhiều môn ngoài giờ.
- Con đang cần củng cố một kỹ năng nền tảng cụ thể.
Ví dụ, một học sinh chưa thuộc bảng nhân 6, 7, 8 thì nên dành thời gian ôn bảng nhân chia trước. Học tiếp bài toán có lời văn nhiều bước trong lúc này thường không mang lại nhiều hiệu quả.
Những sai lầm phụ huynh nên tránh
Học trước để hơn bạn
Khi việc học trước chỉ nhằm mục tiêu “biết nhiều hơn bạn”, con dễ chịu áp lực và so sánh.
Mục tiêu phù hợp hơn là:
“Con hiểu bài theo nhịp của con.”
“Con tự tin khi học.”
“Con biết mình đang làm gì.”
Làm hết bài trong sách trước khi đến lớp
Khi đã xem toàn bộ lời giải trước, con có thể không còn tập trung nghe giáo viên.
Điều đáng lo hơn là con có thể nghĩ mình hiểu bài vì đã thấy đáp án, nhưng thực tế chưa chắc đã tự giải được khi dữ kiện thay đổi.
Bỏ qua kiến thức cũ
Nhiều bài Toán mới được xây dựng từ kiến thức cũ.
Ví dụ:
- Chưa chắc bảng cửu chương thì khó làm chia.
- Chưa hiểu phân số thì khó học tỉ số phần trăm.
- Chưa biết đổi đơn vị thì khó làm bài chuyển động.
- Chưa hiểu sơ đồ đoạn thẳng thì dễ lúng túng với bài toán tìm hai số.
Phụ huynh nên ưu tiên lấp nền trước khi xây thêm tầng mới.
Chỉ học bằng cách đọc lời giải
Lời giải giúp con biết cách làm, nhưng không thay thế được quá trình tự suy nghĩ.
Sau khi xem một ví dụ, phụ huynh có thể đổi dữ kiện một chút và hỏi:
“Nếu số hộp là 8 thay vì 6 thì con làm thế nào?”
“Nếu đề hỏi số hộp thay vì số bút thì phép tính cuối có thay đổi không?”
Đây là cách kiểm tra xem con có thật sự hiểu không.
Phụ huynh nên nói gì khi cùng con học trước?
Thay vì nói:
“Con làm bài này ngay đi.”
“Phải học trước để mai không bị chậm.”
“Bài này dễ, con phải biết rồi.”
Có thể nói:
“Mình cùng xem qua bài ngày mai nhé.”
“Con thử đoán bài này sẽ cần kiến thức gì.”
“Chỗ nào chưa hiểu, con đánh dấu lại để mai hỏi cô.”
“Con giải thích cho bố mẹ cách con nghĩ được không?”
“Không cần làm hết, mình chỉ làm quen trước thôi.”
Những câu nói này tạo cảm giác đồng hành thay vì kiểm tra.
Kết luận
Có thể cho con học trước chương trình Toán, nhưng không cần học trước quá nhiều và không nên biến việc đó thành áp lực.
Cách phù hợp nhất là:
- Ôn chắc kiến thức nền tảng.
- Xem trước bài mới trong thời gian ngắn.
- Làm quen với khái niệm, từ mới và ví dụ đơn giản.
- Để con vẫn có cơ hội khám phá bài học trên lớp.
- Không so sánh tốc độ học của con với bạn khác.
- Tôn trọng nhịp học và cảm xúc của con.
Tại ToanTuDuy.org, việc học Toán hiệu quả không nằm ở chỗ con học sớm hơn bao nhiêu bài. Điều quan trọng là con hiểu được kiến thức, biết suy nghĩ trước một tình huống mới và giữ được sự hứng thú khi học.
